ABD-İsrail saldırısında hayatını kaybeden İran lideri Ali Hamaney’in ölümü, Tahran’da yas ve intikam açıklamalarını tetiklerken bölgede gerilimi yeni bir döneme taşıdı.
ABD Başkanı Trump, “Tarihin en kötü insanlarından biri olan Hamaney öldü.” açıklamasını yaptı. İran devlet televizyonu da, Ali Hamaney’in hayatını kaybettiğini belirterek, “İran İslam devrimi lideri şehadete ulaştı.” ifadesini kullandı.
Hamaney’in “ABD istihbaratından” ve “gelişmiş takip sistemlerinden” kaçamadığını kaydeden Trump, “İsrail ile yakın işbirliği içinde çalışarak, kendisi veya onunla birlikte öldürülen diğer liderlerin yapabileceği hiçbir şey yoktu.” değerlendirmesini yaptı.
İran halkına da seslenen ABD Başkanı, “Bu, İran halkının ülkesini geri alması için tek ve en büyük şanstır.” yorumunda bulundu. İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun ve diğer güvenlik güçlerinin çoğunun “artık savaşmak istemediğini” savunan Trump, “Şimdi dokunulmazlık elde edebilirler, ama sonra onları sadece ölüm bekliyor.” mesajını paylaştı. Trump ayrıca, ABD ile İsrail’in saldırılarının bir süre daha sürebileceğini kaydederek, saldırıların “gerekli olduğu sürece” devam edeceğini belirtti.
İran yönetiminden taziye ve yas ilanı
İran devlet televizyonu, Ali Hamaney‘in hayatını kaybettiğini belirterek, “İran İslam devrimi lideri şehadete ulaştı.” ifadesini kullandı. İran hükümeti de Hamaney’in hayatını kaybetmesi üzerine 40 günlük ulusal yas ve 7 günlük resmi tatil ilan etti.
Tahran’dan sert mesaj: Cezasız kalmayacak
Hamaney’in öldüğünün duyurulmasının ardından İran hükümeti açıklama yaptı.
Hamaney’in öldüğü saldırının cezasız kalmayacağı belirtilen açıklamada, saldırının failleri ve emri verenlerin “pişman edileceği” ifadesine yer verildi.
İran Cumhurbaşkanlığı da yaptığı açıklamada, Hamaney’e yönelik saldırının “cezasız kalmayacağı” kaydedildi.
Yeni lider için anayasal süreç
İran lideri Ali Hamaney’in danışmanı Muhammed Muhbir, Hamaney’in ölümü sonrası boşalan liderlik makamının temsiliyetine ilişkin süreci anlattı. İran devlet televizyonuna konuşan Muhbir, İran Anayasası’nın 111. maddesinin uygulanacağını söyledi.
Muhbir, “Anayasa’nın 111. maddesine göre, liderin vefatı, istifası veya görevden alınması durumunda Uzmanlar Meclisi en kısa sürede yeni lideri belirlemek ve ilan etmekle yükümlüdür. Yeni lider belirleninceye kadar Cumhurbaşkanı, Yargı Erki Başkanı ve Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi’nin seçeceği Anayasayı Koruyucular Konseyi’nden bir fakih olmak üzere üç kişiden oluşan konsey, liderlik görevlerini geçici olarak üstlenir.” ifadelerini kullandı. İran devlet televizyonu, İran lideri Ayetullah Ali Hamaney’in ABD-İsrail’in dün düzenlediği saldırıda hayatını kaybettiğini duyurmuştu.
İran siyasetinde Hamaney dönemi
Ayetullah Ali Hamaney 19 Nisan 1939’da Meşhed kentinde doğdu.
Meşhed ve Kum kentlerinde dini ilimler eğitimi alan Hamaney, 1962 yılında Kum’da Ayetullah Humeyni’nin Şah’a karşı başlattığı harekete katıldı. Çeşitli aralıklarla tutuklandı ve sürgüne gönderildi. 1978’de İslam Cumhuriyeti Partisi kurucularından olan Hamaney, devrim sonrası Temmuz 1979’da İran İslam Cumhuriyeti Savunma Bakanı Yardımcılığını üstlendi. 24 Kasım 1979’da İslam İnkılabı Muhafızları Ordusu Başkanlığına atanmasının yanı sıra aynı yıl, Tahran Cuma namazı imamlığına atandı. 1980 yılında İmam Humeyni tarafından İran Yüksek Savunma Şurası’na temsilci olarak atandı. Aynı yıl, İran Meclisine Tahran milletvekili olarak seçildi. 27 Haziran 1981 tarihinde Tahran Ebuzer Camisi’nde Halkın Mücahitleri grubunun düzenlediği iddia edilen bombalı saldırısında ağır yaralandı. Ekim 1981’de yapılan seçimlerde devrimden sonra ülkenin 3’üncü Cumhurbaşkanı seçildi. 1985 yılındaki Cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazanmasıyla da ikinci kez Cumhurbaşkanı oldu. Humeyni’nin vefatından sonra Hamaney, ülke liderini seçme ve denetlemeyle görevli Uzmanlar Meclisi tarafından Haşimi Rafsancani‘nin desteğiyle 1989 yılında ülkedeki en üst makam olan Lider (Rehber) olarak seçildi.
Yönetimi boyunca Batı karşıtlığıyla ön plana çıkan Hamaney, Rusya ve Çin ile iyi ilişkiler kurmaya çalıştı. İran’da seçimle işbaşına gelen Cumhurbaşkanı sınırlı yetkilere sahipken, Ali Hamaney‘in temsil ettiği liderlik makamı, tüm devlet organlarının üzerinde, sahip olduğu anayasal yetkilerle iç ve dış politika konularında son sözü söyleyen isim oldu. Cumhurbaşkanı dahil olmak üzere tüm devlet organlarının üzerinde bir otoriteye sahip Rehber, İran Silahlı Kuvvetleri Başkomutanı olarak iç güvenlik ve dış politika konularında da belirleyici rol oynadı. Özellikle son yıllarda, yönetim sorunları ve ekonomik problemlerden kaynaklanan sokak gösterilerinde Hamaney yönetim karşıtı eylemcilerin hedefi oldu.
Saldırıda Hamaney’in yakınları da hayatını kaybetti
İran Devrim Muhafızları Ordusuna yakın Fars Haber Ajansı’nın, Ali Hamaney’in ofisinden bilgi sahibi bir kaynağa dayandırdığı haberinde, ABD-İsrail’in saldırılarında Hamaney’in aile bireylerinden bazılarının hayatını kaybettiği doğrulandı. İran liderinin evi ve ofisinin bulunduğu alana yapılan ABD-İsrail saldırısında Hamaney’in kızı, damadı, torunu ve gelinlerinden birinin hayatını kaybettiği aktarıldı. Hayatını kaybedenlerin isimleri açıklanmadı. Konuya ilişkin resmi makamlardan henüz bir açıklama yapılmadı.
Türbede siyah bayrak, meydanlarda kalabalık
Öte yandan Meşhed kentindeki İmam Rıza Türbesi’nin kubbesine siyah bayrak çekilirken bölgeye gelen İranlılar, Hamaney’in ölümü nedeniyle gözyaşı döktü. Ülkenin birçok kentinde anma ve telin gösterileri düzenleniyor. İran medyasına göre, ülkenin birçok kentinde halk İran bayraklarıyla sokaklara indi. Tahran’da İnkılap Meydanı’nda toplanan çok sayıda kişi, ellerinde İran bayrakları ve Hamaney posterleriyle ABD ve İsrail karşıtı sloganlar attı. Kum kentinde, Hz. Masume Türbesi’nde toplanan yüzlerce kişi ABD ve İsrail’i lanetledi.
ABD Büyükelçiliği önünde olaylar
Irak’ın başkenti Bağdat’ta bir grup gösterici, İran lideri Ayetullah Ali Hamaney’in öldürülmesini protesto etmek amacıyla ABD Büyükelçiliği’nin bulunduğu Yeşil Bölge’nin önünde toplandı. Göstericiler, ABD karşıtı sloganlar atarak trafiğe kapatılan Yeşil Bölge’ye girmeye çalıştı. Güvenlik güçleri, göstericileri dağıtmak için ses bombası ve göz yaşartıcı gaz kullandı. Irak güçleri, hükümet binalarının da bulunduğu Yeşil Bölge’de ve özellikle ABD Büyükelçiliği çevresinde yoğun güvenlik önlemleri alıyor.
Yemen cephesinden destek vurgusu
Yemen’deki Husiler (Ensarullah Hareketi), İran lideri Ayetullah Ali Hamaney’in ABD ve İsrail saldırısında hayatını kaybetmesi üzerine İran’a tam destek verdiklerini duyurdu. Husilere bağlı Al Masirah televizyonun haberine göre Ensarullah’ın Siyasi Bürosu, İran lideri Hamaney’in ölümü nedeniyle yazılı mesaj yayımladı. Açıklamada, İran halkına, hükümetine ve İslam dünyasına taziye dilekleri iletilerek, Hamaney’in mustazafların devriminin lideri ve Kudüs yolunda şehit olduğu belirtildi. Hamaney’in, başta ABD olmak üzere şer ve istikbar eksenine karşı yürüttüğü mücadelede tükenmeyen fedakarlık sembolü olduğu ifade edildi. İran’ın mustazafların yanında yer aldığı, Müslümanların birliğini ve İslami değerleri yeniden ihya ettiği değerlendirmesinde bulunulan açıklamada, Husilerin İslam Cumhuriyeti’ne tam destek verdiği vurgulandı. Açıklamada, ABD ve İsrail’e karşı mücadelenin tavizsiz sürdürüleceği, Hamaney’in kanının “zalimler ve saldırganlarla yürütülen mücadelenin yakıtı olacağı” belirtildi.
(AA)
Bu gönderi kategorisi hakkında gerçek zamanlı güncellemeleri doğrudan bildirim almak için tıklayın.
